(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.23. అధ్యాయః 023
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
వ్యాసేన యుధిష్ఠిరంప్రతి శంఖలిఖితోపాఖ్యానకథనపూర్వకం క్షాత్రధర్మస్వీకరణచోదనా॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 12-23-0x(6156)(74413)
ఏవముక్తస్తు కౌంతేయో గుడాకేశేన భారత।
నోవాచ కించిత్కౌరవ్యస్తతో ద్వైపాయనోఽబ్రవీత్॥ 12-23-1(74414)
వ్యాస ఉవాచ। 12-23-2x(6157)
బీభత్సోర్వచనం సౌంయ సత్యమేతద్యుధిష్ఠిర।
శాస్త్రదృష్టః పరో ధర్మః స్మృతో గార్హస్థ్య ఆశ్రమః॥ 12-23-2(74415)
స్వధర్మం చర ధర్మజ్ఞ యథాశాస్త్రం యథావిధి।
న హి గార్హస్థ్యముత్సృజ్య తవారణ్యం విధీయతే॥ 12-23-3(74416)
గృహస్థం హి సదా దేవాః పితరోఽతిథయస్తథా।
భృత్యాశ్చైవోపజీవంతి తాన్భరస్వ మహీపతే॥ 12-23-4(74417)
వయాంసి పశవశ్చైవ భూతాని చ జనాధిప।
గృహస్థైరేవ ధార్యంతే తస్మాచ్ఛ్రేష్ఠో గృహాశ్రమీ॥ 12-23-5(74418)
సోఽయం చతుర్ణామేతేషామాశ్రమాణాం దురాచరః।
తం చరాద్య విధిం పార్థ దుశ్చరం దుర్బలేంద్రియైః॥ 12-23-6(74419)
వేదజ్ఞానం చ తే కృత్స్నం తపశ్చాచరితం మహత్।
పితృపైతామహం రాజ్యం ధుర్యవద్వోద్దుమర్హసి॥ 12-23-7(74420)
తపో యజ్ఞస్తథా విద్యా భైక్ష్యమింద్రియసంయమః।
ధ్యానం విద్యా సముత్థానం సంతోషశ్చ శ్రియం ప్రతి।
తథా హ్యేకాంతశీలత్వం తుష్టిర్దానం చ శక్తితః॥ 12-23-8(74421)
బ్రాహ్మణానాం మహారాజ చేష్టా సంసిద్ధికారికా।
క్షత్రియాణాం తు వక్ష్యామి తవాపి విదితం పునః॥ 12-23-9(74422)
యజ్ఞో విద్యా సముత్థానమసంతోషః శ్రియం ప్రతి।
దండధారణముగ్రత్వం ప్రజానాం పరిపాలనం॥ 12-23-10(74423)
వేదజ్ఞానం తథా కృత్స్నం తపః సుచరితం తథా।
ద్రవిణోపార్జనం భూరి పాత్రే చ ప్రతిపాదనం॥ 12-23-11(74424)
ఏతాని రాజ్ఞాం కర్మాణి సుకృతాని విశాంపతే।
ఇమం లోకమముం చైవ సాధయంతీతి నః శ్రుతం॥ 12-23-12(74425)
ఏషాం జ్యాయస్తు కౌంతేయ దండధారణముచ్యతే।
బలం హి క్షత్రియే నిత్యం బలే దండః సమాహితః॥ 12-23-13(74426)
ఏతాశ్చేష్టాః క్షత్రియాణాం రాజన్సంసిద్ధికారికాః।
అపి గాథామిమాం చాపి బృహస్పతిరగాయత॥ 12-23-14(74427)
భూమిరేతౌ నిగిరతి సర్పో బిలశయానివ।
రాజానం చావిరోద్ధారం బ్రాహ్మణం చాప్రవాసినం॥ 12-23-15(74428)
సుద్యుంనశ్చాపి రాజర్షిః శ్రూయతే దండధారణాత్।
ప్రాప్తవాన్పరమాం సిద్ధిం దక్షః ప్రాచేతసో యథా॥ 12-23-16(74429)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-23-17x(6158)
భగవన్కర్మణా కేన సుద్యుంనో వసుధాధిపః।
సంసిద్ధిం పరమాం ప్రాప్తః శ్రోతుమిచ్ఛామి తం నృపం॥ 12-23-17(74430)
వ్యాస ఉవాచ। 12-23-18x(6159)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
శంఖశ్చ లిఖితశ్చాస్తాం భ్రాతరౌ సంశితవ్రతౌ॥ 12-23-18(74431)
తయోరావసథావాస్తాం రమణీయౌ పృథక్పృథక్।
నిత్యపుష్పఫలైర్వృక్షైరుపేతౌ బాహుదామను॥ 12-23-19(74432)
తతః కదాచిల్లిఖితః శంఖస్యాశ్రమమాగతః।
యదృచ్ఛయాఽథ శంఖోపి నిష్క్రాంతోఽభవదాశ్రమాత్॥ 12-23-20(74433)
సోఽభిగంయాశ్రమం భ్రాతుశ్చంక్రమఁల్లిఖితస్తదా।
ఫలాని శాతయామాస సంయక్పరిణతాన్యుత॥ 12-23-21(74434)
తాన్యుపాదాయ విస్రబ్ధో భక్షయామాస స ద్విజః।
తస్మింశ్చ భక్షయత్యేవ శంఖోఽప్యాశ్రమమాగతః॥ 12-23-22(74435)
భక్షయంతం తు తం దృష్ట్వా శంఖో భ్రాతరమబ్రవీత్।
కుతః ఫలాన్యవాప్తాని హేతునా కేన ఖాదసి॥ 12-23-23(74436)
సోఽబ్రవీద్ధాతరం జ్యేష్ఠముపసృత్యాభివాద్య చ।
ఇత ఏవ గృహీతాని మయేతి ప్రహసన్నివ॥ 12-23-24(74437)
తమబ్రతీత్తథా శంఖస్తీవ్రరోషసమన్వితః।
స్తేయం త్వయా కృతమిదం ఫలాన్యాదదతా స్వయం॥ 12-23-25(74438)
గచ్ఛ రాజానమాసాద్య స్వకర్మ కథయస్వ వై।
అదత్తాదానమేవం హి కృతం పార్థివసత్తమ॥ 12-23-26(74439)
స్తేనం మాం త్వం విదిత్వా చ స్వధర్మమనుపాలయ।
శీఘ్రం ధారయ చోరస్య మమ దండం నరాధిప॥ 12-23-27(74440)
ఇత్యుక్తస్తస్య వచనాత్సుద్యుంన స నరాధిపం।
అభ్యగచ్ఛన్మహాబాహో లిఖితః సంశితవ్రతః॥ 12-23-28(74441)
సుద్యుంనస్త్వంతపాలేభ్యః శ్రుత్వా లిఖితమాగతం।
అభ్యగచ్ఛత్సహామాత్యః పద్భ్యామేవ జనేశ్వరః॥ 12-23-29(74442)
తమబ్రవీత్సమాగంయ స రాజా ధర్మవిత్తమం।
కిమాగమనమాచక్ష్వ భగవన్కృతమేవ తత్॥ 12-23-30(74443)
ఏవముక్తః స విప్రర్షిః సుద్యుంనమిదమబ్రవీత్।
ప్రతిశ్రుత్య కరిష్యేతి శ్రుత్వా తత్కర్తుమర్హసి॥ 12-23-31(74444)
అనిసృష్టాని గురుణా ఫలాని మనుజర్షభ।
భక్షితాని మహారాజ తత్ర మాం శాధి మాచిరం॥ 12-23-32(74445)
సుద్యుంన ఉవాచ। 12-23-33x(6160)
ప్రమాణం చేన్మతో రాజా భవతో దండధారణే।
అనుజ్ఞాయామపి తథా హేతుః స్యాద్బ్రాహ్మణర్షభ॥ 12-23-33(74446)
స భవానభ్యనుజ్ఞాతః శుచికర్మా మహావ్రతః।
బ్రూహి కామానతోఽన్యాంస్త్వం కరిష్యామి హి తే వచః॥ 12-23-34(74447)
వ్యాస ఉవాచ। 12-23-35x(6161)
సంఛంద్యమానో బ్రహ్మర్షిః పార్థివేన మహాత్మనా।
నాన్యం స వరయామాస తస్మాద్దండాదృతే వరం॥ 12-23-35(74448)
తతః స పృథివీపాలో లిఖితస్య మహాత్మనః।
కరౌ ప్రచ్ఛేదయామాస ధృతదండో జగామ సః॥ 12-23-36(74449)
స గత్వా భ్రాతరం శంఖమార్తరూపోఽబ్రవీదిదం।
ధృతదండస్య దుర్బుద్ధేర్భవాంస్తత్క్షంతుమర్హతి॥ 12-23-37(74450)
శంఖ ఉవాచ। 12-23-38x(6162)
న కుప్యే తవ ధర్మజ్ఞ న త్వం దూషయసే మమ।
`సునిర్మలం కులం బ్రహ్మన్నస్మింజగతి విశ్రుతం।'
ధర్మస్తు తే వ్యతిక్రాంతస్తతస్తే నిష్కృతిః కృతా॥ 12-23-38(74451)
త్వం గత్వా బాహుదాం శీఘ్రం తర్పయస్వ యథావిధి।
దేవానృషీన్పితృంశ్చైవ మా చాధర్మే మనః కృథాః॥ 12-23-39(74452)
`బ్రహ్మహత్యాం సురాపానం స్తేయం గుర్వంగనాగమం।'
మహాంతి పాతకాన్యాహుః సంయోగం చైవ తైః సహ॥ 12-23-40(74453)
న స్తేయసదృశం బ్రహ్మన్మహాపాతకమస్తి హి।
జగత్యస్మిన్మహాభాగ బ్రహ్మహత్యాసమం హి తత్॥ 12-23-41(74454)
సర్వపాతకినాం బ్రహ్మందండః శారీర ఉచ్యతే।
తస్కరస్య విశేషేణ నాన్యో దండో విధీయతే॥ 12-23-42(74455)
బ్రాహ్మణః క్షత్రియో వాఽపి వైశ్యః శూద్రోఽథవా ద్విజ।
సర్వే కామకృతే పాపే హంతవ్యా న విచారణా॥ 12-23-43(74456)
రాజభిర్ధృతదండా వై కృత్వా పాపాని మానవాః।
నిర్మలాః స్వర్గమాయాంతి సంతః సుకృతినో యథా॥ 12-23-44(74457)
ఉద్ధృతం నః కులం బ్రహ్మన్నాజ్ఞాదండే ధృతే త్వయి॥' 12-23-45(74458)
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా శంఖస్య లిఖితస్తదా।
అవగాహ్యాపగాం పుణ్యాముదకార్థం ప్రచక్రమే॥ 12-23-46(74459)
ప్రాదురాస్తాం తతస్తస్య కరౌ జలజసన్నిభౌ।
తతః స విస్మితో భ్రాతుర్దర్శయామాస తౌ కరౌ॥ 12-23-47(74460)
తతస్తమబ్రవీచ్ఛంఖస్తపసేదం కృతం మయా।
మా చ తేఽవ విశంకా భూద్దైవమత్ర విధీయతే॥ 12-23-48(74461)
లిఖిత ఉవాచ। 12-23-49x(6163)
కింతు నాహం త్వయా పూతః పూర్వమేవ మహాద్యుతే।
యస్య తే తపసో వీర్యమీదృశం ద్విజసత్తమ॥ 12-23-49(74462)
శంఖ ఉవాచ। 12-23-50x(6164)
ఏవమేతన్మయా కార్యం నాహం దండధరస్తవ।
స చ పూతో నరపతిస్త్వం చాపి పితృభిః సహ॥ 12-23-50(74463)
వ్యాస ఉవాచ। 12-23-51x(6165)
స రాజా పాండవశ్రేష్ఠ శ్రేయాన్వై తేన కర్మణా।
ప్రాప్తవాన్పరమాం సిద్ధిం దక్షః ప్రాచేతసో యథా॥ 12-23-51(74464)
ఏష ధర్మః క్షత్రియాణాం ప్రజానాం పరిపాలనం।
ఉత్పథేభ్యో మహారాజ మా స్మ శోకే మనః కృథాః॥ 12-23-52(74465)
భ్రాతురస్య హితం వాక్యం శృణు ధర్మజ్ఞసత్తమ।
దండ ఏవ హి రాజేంద్ర క్షత్రధర్మో న ముండనం॥ ॥ 12-23-53(74466)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి త్రయోవింశోఽధ్యాయః॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-23-2 గార్హస్థ్యః గృహస్థస్యాయం గార్హస్థ్యః॥
12-23-15 బిలశయాన్మూషికాన్। అప్రవాసినం గృహాదిసంగినం। సర్పో బిలశయావివేతి డ.థ.పాఠః॥
12-23-19 బాహుదాం నదీమను తత్సమీపే॥
12-23-21 శంఖస్య లిఖితస్తదేతి ఝ. పాఠః॥
12-23-24 ఉపస్పృశ్యాభివాద్య చేతి డ.థ. పాఠః॥
12-23-26 హే పార్థివసత్తమ మయా అదత్తాదానం కృతమిత్యస్మై రాజ్ఞే కథయస్వేతి సంబంధః॥
12-23-29 అంతపాలేభ్యో ద్వారపాలేభ్యః॥
12-23-31 కరిష్యేతీతి సంధిరార్షః॥
12-23-32 అనిసృష్టాన్యదత్తాని। గురుణా జ్యేష్ఠభ్రాత్రా॥
12-23-33 యథా దండధారణే రాజా ప్రమాణం తథాఽనుజ్ఞాయాం హేతుః ప్రమాణం॥
12-23-34 శుచికర్మా మదనుజ్ఞయైవ శోధితదోషః॥
12-23-38 మమ మాం నిష్కృతిః ప్రాయశ్చిత్తం॥
12-23-46 ఉదకస్యార్థం ప్రయోజనం ఆచమనాది కర్తుమితి శేషః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.